02/11/2025 “FfD4 нөл долбоорунун амбицияларын көтөрүү: Эгемендүүлүк боюнча БУУнун Алкактык Конвенциясы” темасында негизги иш-чара Нью-Йоркто, АКШда Өнүгүү үчүн каржылоо 4 Prep Comm III (FfD4 Prep Comm III) даярдоонун алкагында уюштурулду.
Төмөндө “Биздин кылым” фондунун директору Чынара Айтбаеванын 11.02.2025 күнкү кечеде сүйлөгөн сөзү. тема боюнча: FfD4 нөл долбоорунун амбицияларын көтөрүү: Эгемендүү карыз боюнча БУУнун алкактык конвенциясы”
Урматтуу кесиптештер, сүйлөшүү мүмкүнчүлүгүңүз үчүн рахмат.
Учурда көптөгөн мамлекеттер тышкы карызды төлөөнүн эң жогорку чегин баштан кечирүүдө. Өлкөлөр өнүгүүгө акча багыттоонун ордуна өз милдеттенмелерин аткарууга жана карыздарды төлөөгө аргасыз.
Бүгүнкү күндө биз дүйнөлүк каржы системасын реформалоо гана эмес, ошондой эле суверендүү карызга байланыштуу кризистерди болтурбоо үчүн туруктуу механизмдерди ишке киргизүү зарылдыгына туш болуп жатабыз.
FfD4 Zero долбоору жана БУУнун Суверендүү карыз боюнча сунушталган алкактык конвенциясы адилеттүү жана туруктуу глобалдык экономикага карай маанилүү кадам болуп саналат.
Биз “карыз жүгүнүн социалдык кесепеттерин” баса белгилейбиз. Карызды тейлөө мамлекеттин эл алдындагы милдеттерин аткаруусуна зыян келтирбеши керек. Кыргызстан башка мамлекеттердей эле карыздарды жабууга олуттуу каражат жумшоого аргасыз, ал эми билим берүү, саламаттыкты сактоо жана социалдык коргоо тармактары жетишсиз каржыланууда. Биз өлкө адамдык капиталды өнүктүрүүгө караганда карыздарды төлөөгө көбүрөөк каражат жумшоого мажбур болушун жол берилгис деп эсептейбиз.
Жарандык коомдун катышуусу да ачык-айкындуулукту камсыз кылуу үчүн маанилүү.
Париж клубу же G20 демилгелери сыяктуу карызды реструктуризациялоонун учурдагы механизмдери жетишээрлик натыйжалуу болгон жок. Алар ыктыярдуу, кредиторлордун ак ниеттүүлүгүнө көз каранды жана карызы бар өлкөлөр үчүн адилеттүү жана болжолдуу чечимдерди бербейт.
Конвенция «укуктук жактан милдеттүү эл аралык документ» болушу керек, ал төмөнкүлөрдү камсыз кылат:
- Карыздын ачыктыгы – Кредитор жана карыз алуучу өлкөлөр өз келишимдери тууралуу толук жана ачык маалымат бериши керек.
- Карыз кризисин чечүүнүн ачык-айкын жана болжолдуу жол-жоболору – узакка созулган сүйлөшүүлөрдүн ордуна адилеттүү арбитраждык механизмдер сунушталууда.
- Пропорционалдуулук принциби – карызды реструктуризациялоодо өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө зыян келтирбестен милдеттенмелерди төлөөгө реалдуу мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу керек.
- Туруктуу өнүгүүгө артыкчылык берүү – ар кандай реструктуризация БУУнун 2030-жылга чейин туруктуу өнүгүү күн тартибинин максаттарына шайкеш келиши керек.
Ачык-айкындуулукту камсыз кылууда жарандык коомдун ролун белгилей кетүү маанилүү.
FfD4 нөл долбоорунун амбицияларын кантип бекемдөө керек?
Конвенциянын күчүнө кириши үчүн төмөнкүлөр зарыл:
– Бардык кызыкдар тараптардын – мамлекеттердин гана эмес, ошондой эле эл аралык каржы институттарынын, жеке кредиторлордун жана жарандык коомдун катышуусу.
– Глобалдык колдоо – өзгөчө эл аралык каржы системасында негизги ролду ойногон өнүккөн экономикалардан.
– Көз карандысыз эл аралык арбитраждык механизмди түзүү – бул карызды адилеттүү жөнгө салуу процессине кепилдик берет.
Аягында,
Дүйнөлүк каржы системасын адилеттүү, туруктуураак жана алдын ала айтууга боло турган кылуу үчүн биргелешкен күч-аракеттер керек. Биз мындан аркы карыз кризисинин алдын алуу, экономикалык өсүштү колдоо жана өлкөлөр ортосунда ишенимди бекемдөө үчүн бул мүмкүнчүлүктү колдонушубуз керек.
«Күчтөрдү бириктирүү» жана FfD4 нөл долбоорунун амбициялары ишке ашуусу үчүн иштөө зарыл. Адилеттүү дүйнөлүк экономиканын келечеги биздин бүгүнкү чечимдерибизден көз каранды.
Көңүл бурганыңыз үчүн рахмат!